Het coördinatieteam en het hoofdkwartier in Brussel namen mijn rapport serieus en we besloten een evaluatiemissie van vier dagen in Lima Delta te doen. De interimchef van de Pakistanmissie en ik trokken samen met twee nationale medewerkers voor vier dagen de bergen in om de veiligheidssituatie en de huidige activiteiten van het project te evalueren. Daarenboven was een van mijn doelstellingen de noodzaak en uitvoerbaarheid van een chirurgische interventie van Artsen Zonder Grenzen in het districtsziekenhuis te onderzoeken.

In bepaalde delen van de noordwestelijke regio heerst er een permanent uitgangsverbod. Versoepelingen in dit uitgangsverbod geven de kans aan honderden trucks en het openbaar vervoer om hun reis verder te zetten, soms na uren of dagen wachten. Zo kreeg ook onze evaluatiemissie te maken met wegversperringen en militaire controles. Al die militaire aanwezigheid gaf niet bepaald een relax gevoel. Het conflict en het gevaar waren plots zeer reëel. Onderweg waren de sporen van enkele weken strijd duidelijk zichtbaar: kraters in de weg van ontplofte granaten en verwoeste gebouwen door kogels en explosies.

Het geluid van hevig artillerie verwelkomde ons in het kantoortje van het project. De grond daverde en mijn Pakistaanse gewaad trilde van de krachtige knallen. Het lokaal personeel stelde me gerust dat er enkel gevuurd werd naar een frontlinie kilometers verderop en dat er geen terugkerende raketten waren. Ze hadden er samen met hun familie zelf ook wel even aan moeten wennen. De districtsgouverneur zei dat hij niet meer kon slapen zonder het lawaai van het geschut op de achtergrond. Ik had toch oordopjes nodig, maar dat hielp ’s nachts niet tegen het daverende bed.

Sinds de start van de militaire operatie in en rondom het district eind april, zijn al bijna tweehonderd oorlogsslachtoffers in de spoeddiensten van het project verzorgd. Veel slachtoffers komen uit de naburige strijdende gebieden. Soms moeten familieleden enkele dagen wandelen door de heuvels met gewonden, omdat de gezondheidsinfrastructuur in het eigen district volledig verwoest is, of omdat het uitgangsverbod het onmogelijk maakt om gewonden op een normale manier te evacueren.

De kampbevolking van de twee ontheemdenkampen die we sinds 2008 steunen is sinds begin mei bijna volledig vervangen door inwoners van het district Lima Delta zelf. De vallei waarin de activiteiten van het project zich situeren, lijkt voorlopig een veilige zone tussen verschillende conflictgebieden. De vorige ontheemden zijn teruggekeerd naar hun district, waar de veiligheidssituatie niet bepaald verbeterd is. De nieuwe ontheemden leven in de tenten van hun voorgangers in afwachting van nieuwe. De zomer zorgt voor serieuze hitte in de tenten.

HIER DE FOTO’S (ALS EEN GALLERIJTJE)

Het lokaal medisch personeel heeft gedurende de hele periode van extreme onveiligheid de activiteiten keurig draaiende gehouden. Dagelijks had mijn assistent of ik persoonlijk contact per telefoon met elke werklocatie. Het personeel beweert zich veilig te voelen. Sommigen menen zelfs dat de situatie in het district veiliger is dan voor de militaire operatie. Het is waar dat voorheen de onveiligheid niet zo tastbaar was als nu, maar ontvoeringen en andere criminele activiteiten konden zich toen elk moment gebeuren.

Besprekingen achteraf in de hoofdstad gaven de goedkeuring om alle activiteiten van het project voort te zetten en opnieuw met expats (internationaal personeel) en inpats (Pakistaans personeel dat oorspronkelijk niet van het district is) terug te keren naar het project. Dit zorgde ervoor dat ik nog net voor het einde van mijn missie nog voor een week naar Lima Delta kon. Na drie maanden persoonlijke afwezigheid viel er veel te werken en te vergaderen. Toch begon de vermoeidheid na zes maanden Pakistan wel te wegen.

Sinds de eerste vrijdag van juli ben ik terug thuis. Mijn ouders wachtten me op aan de luchthaven. Ik zorgde voor een verrassingsshow met moslimgewaad en baard, zes maanden niet geschoren. Mijn ouders legden me enkele dagen in de watten. En stilaan stapte ik terug in mijn eigen leventje: een pintje drinken links en rechts met de vrienden, wandelen, fietsen, zwemmen, … Het mogen genieten van het leven voelt nog wel een beetje vreemd aan.

Gebrek aan ontspanning, opgesloten leven door onveiligheid, het van op afstand coördineren en de ups en downs van het project zorgden voor een moeilijke missie. Maar de Pakistaanse culturele en snel veranderende politieke context leverden een interessante ervaring op. Nu is de kwestie van even op mijn positieven te komen en dan kan ik weer beslissen om elders neutraal, onpartijdig en onafhankelijk de wereld in te trekken of voorlopig een baantje in België te nemen.

[[Show as slideshow]]

Om de temperatuur in de tenten af te koelen en om verfrissing te brengen aan de spelende kinderen komt er dagelijks een brandweerwagen water sproeien over het kamp, tot groot jolijt van de kinderen.

[[Show as slideshow]]

De hygiënepromotoren leren de kinderen in het kamp over het belang van het gebruik van de latrines en de noodzaak van het handenwassen met zeep. Dit doen ze in de chopals, schaduwzones met ventilator, aan de hand van tekeningen. Bovendien verzekeren ze het correct gebruik van de latrines en verspreiden ze basisgezondheidinformatie. De vrouwelijke promotoren gaan van tent tot tent, de mannen gebruiken hoofdzakelijk de chopals.

[[Show as slideshow]]

Een hele familie vlucht in een kleine auto richting het veiligere zuiden van het noordwesten van Pakistan.

De overige vier kamers van de herberg zijn in gebruik door lokaal personeel van Artsen Zonder Grenzen. De gang en het balkon op de eerste verdieping doen dienst als geïmproviseerd kantoor. Het is opletten geblazen om niet te struikelen over elektriciteitskabels overdag, en ’s nachts is het zweten geblazen. Ventilators geven wat verfrissing, maar de elektriciteit wordt geregeld onderbroken. En de stroomgenerator van de herberg is ’s nachts erg hinderlijk.

Sinds begin deze week ben ik in Mike Romeo, net ten zuiden van Mike Alfa. De oorlog in het noordwesten tussen de overheid en de militanten is in volle gang. Meer dan anderhalf miljoen mensen zijn ondertussen ontheemd en op de vlucht. Sommigen vertrokken als gevolg van het geweld, sommigen kregen het bevel hun woonplaatsen te verlaten nog voor het geweld werkelijk uitbrak. Verhalen bereikten me van mensen die dagenlang wandelden, en door uitgaansverbod zelfs door de bergen moesten vluchten. Verhalen van mensen die hun dierbaren verloren in het geweld en op de vlucht.

Gelukkig kunnen veel ontheemden terecht bij familieleden die meer naar het zuiden wonen. Maar evenveel mensen zijn volledig afhankelijk van humanitaire hulp en zijn ondergebracht in scholen en tentenkampen. Artsen Zonder Grenzen zorgt in een kamp te Mike Romeo voor medische hulp, tenten, water en sanitaire voorzieningen, promotie van hygiëne en distributie van hulpgoederen, zoals hygiëne- en keukensets.

Hygiëne promoten

Mijn collega, de terreinverantwoordelijke voor Lima Delta, wou enkele weken geleden gefrustreerd naar huis gaan. Maar hij kreeg twee weken geleden de positie van noodcoördinator voor dit noodproject. Het is duidelijk spek naar zijn bek. Hier kan hij duidelijk eindelijk zijn hyperactiviteit kwijt. En hij ziet er stukken gelukkiger uit. Een week na zijn start van het project hier, kon ik hem vergezellen met als hoofddoelstelling een hygiënepromotieteam op de been te zetten. Aan het einde van deze week vergezelden twee andere mannelijke collega’s het expatteam.

De grootste medische schrik bij grote volksverplaatsingen en overbevolkte situaties zoals ontheemdenkampen, is de uitbraak van cholera. Dat is acute, hevige en waterige diarree, die snel tot de dood kan leiden door dehydratatie. Aangezien in deze streek van Pakistan cholera endemisch is, is deze bezorgdheid gegrond. Daarom is een hygiënepromotieteam een essentiële factor om zo’n medische catastrofe te vermijden of te beperken. Het team is verantwoordelijk voor de supervisie van het correct gebruik van latrines en voor het verschaffen van basisinformatie over gezondheid.

Maandagmiddag startte ik de rekruteringsprocedure: persoonlijk de vacatures aankondigen op verschillende plaatsen in het kamp, vacatures ophangen, sollicitatiebrieven lezen en interviews afnemen. Mijn eerste taak was natuurlijk om een persoon te vinden in het kamp die de Engelse taal voldoende beheerste om me te assisteren. Ik vond een advocaat; een man van vier vrouwen en vader van dertig kinderen. Zijn hulp was onbetaalbaar.

Het hygiënepromotieteam bestaat nu uit vier mannen, vier vrouwen en een nieuwe vertaler. De eerste had het te druk met zijn gezin om zich volledig aan Artsen Zonder Grenzen te kunnen wijden. Al deze personeelsleden zijn ontheemden en behoren tot het kamp, wat ideaal is. Alhoewel ik vreesde dat het mijn grootste knelpunt in deze cultuur zou zijn, vond ik zelfs vrouwelijk personeel. Dagelijks hebben we vergaderingen en training. Het doet deugd om eindelijk onder de hulpbehoevenden te zijn en ermee samen te werken.

Geen humanitaire corridor

Toch is de werksituatie niet steeds een lachertje. In onze herberg kampen we zelf met overbevolking en de temperatuur reikt vlot tot boven de veertig graden Celsius. ’s Nachts koelt het amper af. De eetlust lijdt er onder. En daarbij komt dat we door ons nauw contact met het kamp en zieken, uitgebreid blootgesteld worden aan diarree en schurft. Een collega heeft al schurft opgelopen. En de diarree mochten menig personeelslid en ik zelf al aan den lijve ondervinden. Bovendien is de kunst met dit weer om niet te verbranden door de zon en niet uit te drogen. Ik drink vlot meer dan vier liter per dag.

Het is onduidelijk voor hoe lang ik in dit noodproject tewerkgesteld blijf. Theoretisch ben ik nog steeds medisch verantwoordelijke voor Lima Delta, maar ik delegeerde mijn verantwoordelijkheden tijdelijk aan een lokale doktor. Ondertussen is het project daar volledig kunnen bevoorraad worden met medicijnen en medisch materiaal. Enkele weken geleden was ik stand-by voor een humanitaire corridor naar een district waar grote aantallen oorlogsslachtoffers wachtten op hulp. Maar de strijdende partijen konden onze veiligheid niet garanderen. Ondanks de humanitaire nood werd het plan afgeblazen.

Over het algemeen lijkt de situatie hier geleidelijk verder te verslechteren. Twee weken geleden zijn ook expats en personeel dat oorspronkelijk niet van dat district is, geëvacueerd uit het Mike Alfa project, omwille van de onveiligheid. Militaire konvooien en wapens behoren ook in Mike Romeo tot het straatbeeld. En de militairen willen overduidelijk alle humanitaire hulp overnemen. Het is voor de coördinatie van dit project een dagelijkse strijd om overheden en andere organisaties te overtuigen van onze capaciteit om het kamp zelf te kunnen voorzien.

Gekko

Nu weet ik niet of je een ‘gekko’ kent? Het is een salamanderachtig diertje dat mensenschuw is en vlotjes over een plafond of een muur wandelt. Hij is meestal alleen op wandel en in de hoofdstad verkiest hij de airco als zijn toevlucht. Volgens mij eet het diertje insecten. De eerste ontmoeting met het beest vond ik niet zo aangenaam, veeleer akelig. Maar zijn schuwheid stelde me gerust. Eenmalig vloog er zelfs één uit mijn vest toen ik die aan wou doen.

Ondertussen zijn gekko’s een beetje te vriend geworden. Een gekko verdwijnt op het moment ik een lege kamer betreed. Of een gekko komt tevoorschijn op het moment dat ik stilletjes sta, zit of lig te mijmeren. De verschijning van het beestje schudt me dan meestal even uit mijn gemijmer en bezorgt me een relativerende glimlach op het gezicht. Omdat hij steeds alleen is en zo schuw, lijkt hij op een imaginair vriendje dat me even iets wil duidelijk maken. Tot nu toe weet ik nog niet wat. Maar wat zeker is, is dat het klikt tussen ons.

Nog zes weken en ik zit op de vlieger huiswaarts, inshallah. Hopelijk laten de veiligheid en de projectontwikkelingen me toe om nog enkele weken steun te blijven bieden aan dit noodproject. Anders zal ik terugkeren naar de hoofdstad om mijn missie af te ronden en het Lima Delta project over te dragen. Of wie weet wat er hier ondertussen nog uit de bus komt? In ieder geval, ik blijf uitkijken naar de gekko.

Ook in Lima Delta bevechten leger en militanten elkaar nu. De ontheemden in de kampen in Lima Delta keren gedwongen door het geweld terug naar hun oorspronkelijke woonplaatsen in het naburig district. Ze schatten de onveiligheid daar op dit moment minder ernstig in. Ondertussen zijn in Lima Delta zelf tienduizenden ontheemd en op de vlucht geslagen voor de oorlog. Onder hen zijn ook enkele lokale personeelsleden of hun familieleden.

Heksenjacht

Een week geleden: De directeur van het districtshospitaal van Lima Delta belt me wakker. Het is zondagochtend. De man vraagt me om al het lokaal medisch personeel van Artsen Zonder Grenzen in paraatheid te brengen. De spoeddienst moet zich voorbereiden op grote aantallen oorlogsgewonden. De overheidsverantwoordelijke van het district had de directeur juist gemeld dat een militaire operatie tegen militanten in het noorden van het district van start is gegaan. Met prut in de ogen informeer ik mijn collega en start ik telefonisch de voorbereidingen.

Nog voor de media wist ik van een militaire operatie. Maar ik vrees dat de media iets te vroeg het succes en de triomf aankondigde. De grote aantallen oorlogsgewonden maakten het nooit tot onze spoeddiensten. Iedereen vraagt zich af wat er met de oorlogsslachtoffers gebeurt.

Artsen Zonder Grenzen werkte in drie districten aan de grens met Afghanistan. In het district waar begin februari twee lokale medewerkers het leven lieten, besloot het personeel deze week unaniem het project te sluiten. Het team kreeg daar opnieuw twee veiligheidsincidenten op een week tijd te verwerken. Een onhoudbare situatie die leidde tot een moeilijke beslissing.

Omdat de spanning in het noordwesten sterk steeg de laatste weken, ben ik sinds meer dan een week opnieuw in de hoofdstad. Bezoek brengen aan mijn medische projecten te Lima Delta is op dit moment uitgesloten. En sinds twee weken zijn ook verplaatsingen tussen de projectlocaties binnen het district en tussen de districten voor lokale medewerkers als veiligheidsmaatregel verboden. D.w.z. dat geen personeelsleden meer tot Mike Alfa kunnen reizen voor vergadering met mij of voor opleiding. Bovendien is al het nationaal personeel, dat oorspronkelijk niet van Lima Delta is, geëvacueerd uit het gebied: eerst het vrouwelijk, later het mannelijk personeel.

Lima Delta in oorlog

Het hoofdkwartier te Brussel beval de activiteiten in Lima Delta te beperken, ten gevolge van het conflict. De steun aan twee moeder- en kindzorg diensten is stopgezet door de evacuatie van het vrouwelijk personeel. En ook de steun aan de consultaties en spoeddienst van één ziekenhuisje is stopgezet. Deze projectlocatie was de minst strategische en daarom de dupe. Wat rest, is de steun aan de spoeddienst van het districtshospitaal, de steun aan de spoeddienst van ander ziekenhuis en de consultaties in een ontheemdenkamp.

Lima Delta is nu in oorlog. Gisteren is het laatste te evacueren mannelijk personeel uit Lima Delta ontsnapt. De militanten onderhouden al dagen een doeltreffende wegversperring. Ons personeel glipte voorbij de wegversperring op het moment dat de militanten hun vrijdaggebed hielden. Ik sprak gisteren met hen, ze kwamen er gelukkig enkel met de schrik vanaf. Een week lang leefden ze in het lawaai en gedaver van groot geschut.

Mijn gedachten zijn bij het lokaal personeel die in het gebied wonen en gemotiveerd dagelijks blijven werken. De personeelsleden liggen me nauw aan het hart door de werkrelatie en omdat ik ze zelf weken geleden aanwierf. Een andere zorg is de bevoorrading van medicijnen en medisch materiaal. Door de wegversperringen en onveiligheid van de weg staat de bestelling voor de gestarte twee maanden op stand-by in Mike Alfa. Op dit moment kampt mijn personeel op elke locatie al met tekorten van bepaalde medicijnen en materiaal.

Mijn blog staat gepromoot als ‘Blog van de week’ op de homepage van Artsen Zonder Grenzen, merkte ik een paar weken geleden. Ik ken de criteria niet voor het krijgen van deze status. Als dit betekent dat de bloglezers mijn schrijfsels doorgaans smaken, dan is dat een aangenaam compliment. Natuurlijk is met zulke titel de vrijblijvendheid van het bloggen er een beetje af; nu moet ik wel schrijven. En hopelijk is het kleine succesje niet enkel te danken aan het sensationele aspect van een Pakistaanse blog.

Een baard helpt niet

Drie weken geleden nam ik me voor om eens niet te schrijven over terreur. Mijn schrik is immers om, naast de nu dagelijkse confrontatie met geweld, ook nog eens bij thuiskomst geïdentificeerd te worden met het begrip. In het verleden werd ik al eens vernauwd tot de ‘man van Darfoer’. Dat is een oorlogsgebied in Soedan, waar ik zeven maanden werkte in 2004/2005. Bovenal blijf ik Stefan. Een gewone jongen die de wereld tracht te verstaan. Met momenten kijk ik in de spiegel. Dan realiseer ik me dat ik er steeds minder van versta van die wereld en dat die baard me ook niet helpt.

Vier maanden ben ik nu weg van thuis. En ik droom ervan om die gewone jongen even te kunnen zijn. Wandelen en fietsen in Antwerpen, rustig gaan winkelen, mijn kleine huishouden wat doen, samen eten met mijn ouders, de broer en de zus, een biefstuk eten bij de Bobonne, eens bij de Marraine passeren, ’s avonds een pintje drinken met de vrienden en eens lekker gaan zwemmen. Begin juli ben ik thuis en ik kijk ongelooflijk uit naar het fourieren met de scouts, de tweede helft van juli.

Toch besef ik goed genoeg dat, als ik thuis zal zijn, ik plots iets zal missen. Het is iets onbeschrijfelijks dat me drijft te doen wat ik doe. Het knaagt aan me als ik te lang thuis ben. En aan crisissen en werk mankeert het in de humanitaire hulp niet. Ik las in een interne nieuwsbrief dat er opnieuw honger is in Ethiopië, op de plek waar ik me vorig jaar 5 weken inzette voor ondervoede kinderen. Ook de gevaren van de job blijven pijnlijk reëel. De twee internationale collega’s die twee weken geleden in Somalië ontvoerd zijn, werden gelukkig deze week opnieuw vrijgelaten.

Voor de Pakistanen in het noordwesten ziet het er niet rooskleurig uit. Het is een uitdaging voor mij om op dit moment positief te blijven. Het is moeilijker dan ooit te voren om me verbonden te voelen met het project van op zulk een afstand. Mijn collega terreinverantwoordelijke wil zijn contract al beëindigen. Hij is hier nu een maand en zag het terrein nog steeds niet. Maar ik ga door tot begin juli. En de baard die blijft staan, hopend op een terreinbezoekje op een rustig moment tussen al dit tumult.

Sharia en Jihad

Onze humanitaire hulp is Jihad, predikte een spreker, professor en hoofd van een belangrijke Pakistaanse universiteit voor Islam. De term Jihad wordt in Pakistan algemeen gebruikt om de strijd tegen het kwade aan te duiden. Hij sprak ons begin vorige week toe op de Field Associative Debates in de hoofdstad. Elk land waarin Artsen Zonder Grenzen werkzaam is, organiseert jaarlijks presentaties en discussies voor expats en lokaal personeel over de context en de projecten van de missie.

Kan humanitaire hulp samengaan met de sharia of strenge moslimwet? Moet Artsen Zonder Grenzen blijven werken in een zeer onveilige omgeving? En hoe kan de organisatie zijn personeel beter beschermen in zulk een gewelddadige context? Dat waren de vragen die dit jaar centraal stonden in de Pakistanmissie.

Volgens de prof kunnen humanitaire hulp en Islam samengaan. De strijd tegen armoede, ziekte, honger en miserie is verenigbaar met de principes van de Koran. Het redden van een mens staat in de Islam gelijk aan het redden van de mensheid. En het doden van een mens staat gelijk aan het doden van de mensheid.

De radicale moslimmilitanten hier in de grensregio met Afghanistan vechten een heilige strijd voor de Islam en voor de implementering van de sharia. Volgens de prof misbruiken zij hun geloof om aan invloed te winnen en vertegenwoordigen ze een foute interpretatie van de sharia. De vraag of die moslimwet en humanitaire hulp samengaan is voor ons erg relevant, omdat het deze militanten zijn die hulpverleners met de dood en ontvoering bedreigen.

Explosies en aardbeien

Twee zware explosies beleefde ik de laatste twee weken. Een enorme knal, gevolgd door geweerschoten stoorde me in mijn concentratie tijdens een gezelschapspel met collega’s in de hoofdstad. Zonder te spreken wisten we hoe laat het was. Het eerste dat in me opkwam was mijn collega te telefoneren die buitenhuis was. Hij was ongedeerd. Het eerste nieuws melde dat de ontploffing in een voor ons bekend winkelcentrum was. Later kwam het bericht net buiten dit winkelcentrum was. Overheidsagenten waren het doelwit van een zelfmoordaanslag.

Al stierven er minstens acht mensen tijdens de aanslag, ergens stelt het me dan toch gerust dat het winkelcentrum niet getroffen is. Dat geen gewone burgers de dood vonden tijdens een avondje gezellig winkelen, op een plek waar ikzelf al meerdere malen verse frietjes heb gegeten met collega’s. Wij waren overigens op dat moment niet toegelaten op de plek, volgens de veiligheidsrichtlijnen van de organisatie, vanwege terreurdreiging.

Sinaasappels zijn hier al een paar weken uit de handel, het is tijd voor een ander kleurtje, de aardbeien. Er zijn hier naar mijn gevoel maar enkele dingen die letterlijk kleur geven aan het leven. Daarvan is het fruit in de markten er één. Een andere zijn de mooi met verschillende kleuren beschilderde trucks, en nu de winter voorbij is groeien er ook bloemen in de velden. Sinds enkele dagen ben ik terug in Mike Alfa.

En ook hier werd ons team enkele dagen geleden opgeschrikt door een ontploffing, gevolgd door geweerschoten op enkele honderden meters afstand. De explosie sloeg een groot gat in een van de muren van het kantoor van een ngo. Niemand raakte gewond. Deze organisatie kreeg vooraf al enkele bedreigingen. En vandaag zag ik ze hun boeltje verhuizen. Lokaal personeel legde me uit dat het werk van die ngo niet overeenstemde met de sharia.

Getrouwd met Artsen Zonder Grenzen

Samen met de medische coördinator maakte ik na mijn verlof doelstellingen op voor de tweede helft van mijn missie. En ik ging van start met mijn nieuwe collega terreinverantwoordelijke. Hij categoriseert zichzelf als hyperactief en is naar eigen zeggen getrouwd met Artsen Zonder Grenzen. Hij heeft meer dan dertig missies op zijn palmares. Ik moet zeggen dat ik het een eer vind om met deze ervaren persoon te mogen samenwerken. Toch wordt ook zijn geduld op de proef gesteld door de onmogelijkheid de bergen in te reizen.

Ondertussen heb ik het gevoel dat ik de projectlocaties en de personeelsleden te Lima Delta ken. Dat maakt het voor mij een stuk minder moeilijk om de zaken van op afstand te coördineren. Dagelijks heb ik contact met meerdere lokale medewerkers via e-mail, sms en telefoongesprekken. Toch is het voor mij ook een uitdaging om de zin van mijn aanwezigheid hier te blijven inzien. Het motiveert me veel meer als ik aan de zijde van mijn personeel kan werken en als ik de hulpbehoevenden en ontheemden dagelijks kan zien en groeten.

In Darfoer (Soedan), Mauritanië en Ethiopië stond ik dagelijks in direct contact met de gemeenschap, patiënten en ondervoede kinderen. Toen kon ik de lach en het verdriet van dichtbij meemaken. En toen had ik tenminste nog een zekere bewegingsvrijheid. Ik kijk ernaar uit om begin juli in Antwerpen op mijn fietske te stappen en lekker te fietsen naar waar ik wil. Je zou er moeten kunnen bij zijn, het zou wel eens waar een emotioneel moment kunnen worden. Maar je hoort me niet klagen, ik ben hier overigens vrijwillig. En achteraf smaakt de vrijheid weer des te beter.

Ons derde ontheemdenkamp is er nooit gekomen. De prioriteit is nu om de activiteiten die we gestart zijn te onderhouden: twee ontheemden kampen, drie spoeddiensten, twee consultatiediensten en twee diensten voor moeder- en kindzorg. En om het personeel mentaal en via voldoende vergaderingen, training, middelen en human resources te steunen. De veiligheidssituatie in het district verslechtert langzaam maar zeker. Zelfs een poging om naar een veiligere kantoorlocatie te verhuizen is vorige week afgesprongen, wegens een bedreiging aan het adres van de eigenaar.

De weg over de bergen

Als ik hier overdag op het dak sta, kijk ik geregeld eens naar de weg die de bergen inleidt. Dan vraag ik me af of ik die route spoedig nog eens zal nemen? Voorlopig houd ik het bij computer en telefoonwerk, bij het bestuderen van statistieken, het schrijven van verslagen, het creëren van digitale documenten, het vergaderen met sleutelfiguren uit de medische, logistieke, administratieve en financiële departementjes van het Lima Delta team.

Er komt een goed moment, een van de dagen, waarop mijn collega en ik het er samen berekend op wagen. Daar ben ik van overtuigd. Want mensen hebben mensen nodig. Als team samen zijn, daar kan geen e-mail, sms of telefoongepalaver tegenop.

Neen, het was geen droom, het was werkelijkheid. Het was mijn vakantie van de laatste tien dagen in Thailand. Maar na elf weken Pakistan voelde deze plotse vrijheid erg vreemd en onwerkelijk aan, ongeloofwaardig. Ik kon er moeilijk ten volle van genieten. En ik besefte na enkele dagen vakantie pas in welke gespannen situatie ik de laatste twee maand en een half geleefd heb. Maar het gezelschap van andere reizigers en de Thaise lach waren warm en konden me toch enigszins gerust stellen.

Het beleid van Artsen Zonder Grenzen is om expats elke drie maanden een week verlof te bieden. We worden dan aangeraden om het land op eigen kosten te verlaten. En al mis ik geregeld mijn familie en vrienden, een weekje België zou emotioneel te verwarrend zijn. De meeste expats reizen dan met een goedkoop vliegtuigticket naar een leuk land in de buurt van het land van hun missie. In mijn geval dus Thailand.

En ken je het gevoel, dat je wakker wordt na of tijdens een goede droom? Ik wil dan steeds de ogen sluiten en terug gaan, maar dat lukt niet meer. Dit is ook het gevoel dat ik sinds mijn terugkeer uit Thailand heb, een klein weemoedig gevoeltje. Sinds vannacht ben ik terug in de hoofdstad van Pakistan. En ook hier stelt uiteindelijk het gezelschap en de vriendelijkheid van mijn collega’s en de nationale medewerkers me terug gerust. Toch wil ik stiekem nog even terug naar mijn droom, maar met een klein hartje moet ik vooruit.

Brits India

Tijdens mijn verlof nam ik de tijd om een Nederlandstalig boekje over Pakistan van een collega te lezen (Landenreeks Pakistan: Oskar Verkaaik). Het helpt me om beter de politieke dynamiek, die hier heerst, te verstaan. Want er is hier veel meer gaande dan een probleem met militanten in het noordwesten, aan de grens met Afghanistan. Pakistan is sinds zijn ontstaan al enkele decennia in een politieke worsteling met zichzelf.

Wist je bijvoorbeeld dat Pakistan ooit bij Brits-Indië hoorde, net zoals Bangladesh? Pakistan en Bangladesh scheidden zich in 1947 af van Brits-Indië, respectievelijk onder de namen West-Pakistan en Oost-Pakistan. Beide landen werden in het leven geroepen om de Indiase moslims een land te bieden.

Veiligheidsincidenten

In het district Lima Delta waren er tijdens mijn vakantie opnieuw enkele ernstige veiligheidsincidenten. Hierdoor heeft mijn collega ondertussen niet meer naar het gebied kunnen reizen. Het ziet ernaar uit dat ook de komende dagen, misschien zelfs weken, het voor mijn collega en mezelf opnieuw onmogelijk zal zijn om naar onze projecten en nationale medewerkers te reizen. Mijn collega verlaat overigens de komende week de missie en hij wordt vervangen door een nieuwe terreinverantwoordelijke, waarmee ik in 2005 kort samenwerkte in Darfoer (Soedan).

Het wordt bijna de regel om in elk blogverhaal te schrijven over moord en kidnapping. Maar het nieuws dat in het dorp Serif Umra in Darfoer vijf collega’s werden ontvoerd op 11 maart, gaf me kippenvel (video Christopher Stokes). Dit is het dorp waar ikzelf als expat in 2004/2005 zeven maanden werkte. Gelukkig werden de collega’s na drie dagen gevangenschap vrijgelaten en zijn ze ongedeerd. Als gevolg van dit incident zijn voorlopig alle activiteiten in Soedan van Artsen Zonder Grenzen België opgeschort.

Kersvers medisch team

Sinds mijn laatste blogverhaal en nog voor mijn reis naar Thailand slaagden mijn collega en ik erin om gedurende meer dan een week in Lima Delta te verblijven. Deze periode volstond voor ons om eindelijk van start te gaan met het volledig ondersteunen van de spoeddienst in het belangrijkste hospitaal van het district. De spoeddienst kreeg een logistieke opknapbeurt en het kersvers aangewerfde medische team kreeg opleiding van een expat spoeddokter van het district Mike Alfa. Samen installeerden we de apotheek en het medisch materiaal. Mijn collega zorgde overigens voor de distributie van non-food items voor 650 ontheemde families.

Vandaag bepaalde ik samen met de medische coördinator mijn werkdoelstellingen voor de komende drie maanden. Het is nu officieel, ik verleng mijn contract van vier maanden tot een missie van zes maanden. Begin juli zal ik terug in België zijn. Net op tijd om wat zomermaanden mee te pikken en te fourieren met de scouts in de Belgische Ardennen. Ik kijk er nu al naar uit!

Dank aan de leerlingen van het OLVC Antwerpen voor de aanmoedigende en leuke commentaren :-).

Deze week woensdag konden mijn collega en ik voor de eerste keer sinds vijf weken, voor enkele dagen, terug keren naar het district Lima Delta. Mijn collega en ik konden onze projecten voor lange tijd niet bezoeken, door de dood van twee nationale medewerkers begin februari, de voortdurende militaire operaties van de overheid tegen militanten in aangrenzende gebieden, en de bomexplosies en ontvoeringen uitgevoerd door criminelen en militanten.

Tijdens die vijf weken moest ik mijn medische projecten coördineren via e-mail, sms en telefoon en ik liet enkele sleutelfiguren uit het medische departement overkomen naar het district Mike alfa om te vergaderen. Deze week lieten de politieke situatie en de veiligheidstoestand het ons toe om terug naar ons district te reizen. De opluchting was groot, want het dagelijks opmaken van mijn persoonlijke werkplanning, met de wetenschap dat ik op elk moment de toelating kon krijgen om naar het terrein te reizen, begon te vermoeien. Toch vertrokken we met grote voorzichtigheid en een klein, bang hartje.

Eindelijk weer naar Lima Delta

Tijdens onze vorige bezoeken te Lima Delta, sliepen we verschillende nachten in een hotelletje waar ik op 25 januari (‘Hotelletje en vluchtelingenkamp te Lima Delta’) over schreef. Dit maal verbleven we enkele nachten in twee tenten. Het was koud ’s nachts in een tent in de bergen. Het deed dan ook deugd om gisteren, bij onze terugkeer na vier dagen te Lima delta, terug warm te douchen en in een warme kamer te slapen te Mike Alfa.

Tijdens het bezoek sprak ik met het merendeel van ons lokaal medisch personeel en bezocht ik alle projectlocaties. Ik ontmoette de overheidsverantwoordelijken van de twee ziekenhuizen waar we werken. En ik sprak ook met enkele comitéleden van een vluchtelingenkamp waar we niet werken. Een lokale dokter voor Artsen Zonder Grenzen en ik informeerden hen over onze gratis 24u spoeddienst, moeder- en kindzorgen en consultaties in het ziekenhuis vlakbij hun kamp.

De lokale dokter en ik legden samen ook het handvest van Artsen Zonder Grenzen uit. Het is belangrijk dat we uitleggen, in een regio waar ngo’s niet welkom zijn, waarom Artsen Zonder Grenzen verschilt van andere ngo’s door de principes van neutraliteit, onpartijdigheid en onafhankelijkheid.

De toeschouwers groeiden aan van drie comitéleden tot een menigte van minstens vijftig vluchtelingen die ons omringde in en buiten het ‘comitékantoortje’. Wonder boven wonder bleef het muisstil en werd er respectvol geluisterd en vragen gesteld. Het kantoortje is niet meer dan een kamer van vijftien vierkante meter in het onafgewerkte gebouw, aangrenzend aan het kamp. Op de vloer lag een tapijt en wat kussens. De inkom van de lege kamer is een soort garagedeur. Dit is ook de beschrijving van de kamers waarin de vluchtelingen met volledige families leven.

Het onafgewerkt gebouw geeft onderdak aan vele families. Zoals ik in mijn derde blogverhaal al schreef, is dit kamp overbevolkt. Volgens sommige bronnen arriveren er nog steeds nieuwe vluchtelingen. De nood aan een nieuw vluchtelingenkamp is groot. Mijn collega en nationale medewerkers zoeken al weken naar een lap grond voor minstens duizend families. Maar het is bijna onmogelijk om een plek te vinden dat goedgekeurd wordt voor vluchtelingen door overheid, landeigenaar en de omringende gemeenschappen.

Het belang van het handvest

Het uitleggen van het handvest van Artsen Zonder Grenzen doe ik ook tijdens elk aanwervingsinterview voor lokaal medisch personeel. De nieuwe aanwervingen dienen voor uitbreiding van onze medische capaciteit en voor een nieuw project, de volledige ondersteuning van de spoeddienst in het districthospitaal van Lima Delta. De voorbije dagen hield ik veertien aanwervingsinterviews.

Tijdens de interviews is één van mijn vragen: “Weet je waarom Artsen Zonder Grenzen kan blijven werken in deze regio, terwijl andere NGO’s en organisaties bedreigingen krijgen en moeten opkrassen?”. Een verpleegkundige antwoordde me: “Kan u me dat alsjeblieft uitleggen? Want ik zou het geheim graag kennen, waarmee u openlijk als enige organisatie de toelating krijgt, van één van de hoogst geplaatste militantenleiders, in de krant en op de radio, om uw activiteiten verder te zetten.” Na het uitleggen van onze drie principes van neutraliteit, onpartijdigheid en onafhankelijkheid verstond hij het plaatje en was zijn motivatie zelfs des te groter om voor ons te werken.

De Arabische taal leerde ik deels spreken, lezen en schrijven tijdens mijn missie enkele jaren geleden te Darfoer (Soedan). Ik hou enorm van talen. De lokale taal hier in het noordwesten van Pakistan is Pashto. Door het beperkte contact met de lokale bevolking en de personeelsleden verloopt het me aanleren van de taal trager dan gehoopt. Maar ik merk toch wekelijks dat ik vooruitgang boek.

De baard daarentegen, die blijft maar groeien, nu al meer dan twee maanden. M’n zus moet altijd lachen als ik over mijn baardje praat, want ik heb niet zoveel baardharen. En inderdaad, de baard bevat enkele kale plekken.

Bedankt voor de aanmoedigende commentaren die jullie toevoegen onderaan mijn blogverhalen. Groetjes.

Vrijdagochtend, tijdens een gesprek met mijn collega, trilde mijn bureaustoel kort maar krachtig. Terwijl ik me aan het denken zette over wat er aan de stoel haperde, liep mijn collega de kantoorkamer uit naar de binnenkoer. Nog steeds verbaasd en het  trillen van mijn stoel onderzoekend, keek ik op naar de haast van mijn collega. Hij verduidelijkte dat het een aardschok was en dat ik beter ook het gebouw verliet, omdat het erger kon worden. Voor de lokale medewerkers was het natuurlijk duidelijk, voor mij ging het allemaal wat snel. Het was dan ook ochtend. Het bleef gelukkig bij de kleine aardschok.

Vliegeren

Deze vrijdag merkte ik voor het eerst dat er veel kinderen vliegers oplaten boven de huizen van ons dorp. Het was een nieuwe internationale collega die me er op wees tijdens een gesprek samen op het dak van onze woonst, op die zonnige en kalme avond. Een andere collega bevestigde dat dit typisch is voor de vrijdagen. Het deed ons praten over het boek ‘De vliegeraar’ van Khaled Hosseini, dat ik overigens nooit las. Ik denk dat het boek nu ook verfilmd is.

Het observeren van het vliegeren stelt me gerust. De kinderen vervaardigen de tuigjes hier zelf uit afval en het vliegeren zelf vereist enkel een beetje wind. Het is recyclage en het dankbaar gebruik van een energiebron, gratis verstrekt door moeder aarde. Het joleit van de kinderen en de eenvoud van het tafereel maakt het voor mij op deze leeftijd ontroerend en het relativeert mijn volwassen zorgen. Zo dacht ik er ook anderhalf jaar geleden over, toen ik chinese vliegertjes bij nachte over het verlichte Plein van de Hemelse Vrede te Peking zag dansen. Ontroerend mooi.

Vroeger tijdens onze gezinsvakanties aan de Belgische kust speelden mijn broer, mijn zus en ik vaak met vliegers. Het waren gekochte, gewonnen of zelf gemaakte vliegers. In den beginne vliegers met één touw, vanop een bepaalde leeftijd met twee koorden om de vlieger te kunnen navigeren. Op dagen met perfecte wind was de lucht steeds gevuld. Onze verbazing ging steeds uit naar de grote vliegers die soms opdoken van kunstenaars. 

Warm water en lekker eten

Sinds maandag is AZG terug volledig operationeel hier in het noordwesten van Pakistan sinds het ernstige veiligheidsincident begin deze maand. Twee weken waren onze activiteiten voor het grootste deel opgeschort. Ik verbleef daarom ook meer dan een week in Italy Sierra, van waaruit ik de activiteiten voor de komende weken voorbereidde en de herstart van de activiteiten coördineerde. Mijn collega was een weekje op vakantie.

Het leven in de hoofdstad in comfortabeler: steeds warm water, lekker eten, meestal ook elektriciteit en de mogelijkheid om wat te wandelen en eens te gaan shoppen. Nu verblijf ik terug in het noordwesten en hopelijk kunnen mijn collega en ik de komende week naar Lima Delta reizen. De veiligheidssituatie is voorlopig beter, een staakt-het-vuren is ondertekend in ruil voor de invoering van de strenge moslimwet in de regio.

Training voor medisch personeel dat instaat voor de consultaties, de spoeddiensten en de moeder en kind zorg is georganiseerd en gestart. In beurtrol komen ze naar Mike Alfa en meer ervaren lokaal AZG personeel in dit district verzorgt dan de training en stage voor hen. Dit geeft mij ook de kans om mijn personeelsleden hier te ontmoeten, ze beter te leren kennen, individueel naar hen te luisteren en ze te ondersteunen.

Weinig vrouwelijk medisch personeel

Verder tracht ik meer medisch personeel aan te werven voor de huidige diensten en voor uitbreiding van onze capaciteit naar nieuwe locaties. Het vinden van lokaal vrouwelijk medisch personeel is erg moeilijk. Een vrouwelijke dokter vinden we al maanden niet en vrouwelijke verpleegkundigen zijn ook schaars. Er zijn wel vrouwelijke medisch geschoolden, maar na het huwelijk stoppen zij het werk buitenhuis.

De laatste weken was het bar weer in de bergen, sneeuw en regen en koude temperaturen. De bergtoppen zijn, volgens ons personeel ter plaatse, vers besneeuwd en het werk in de tenten in de kampen is koud. Duizenden ontheemden leven op dit moment in zulke weersomstandigheden met het ganse gezin in tenten (zie foto). Zij hopen op een snelle terugkeer naar hun dorpen. Soms wou ik dat ik meer kon doen voor hen. 

[Show as slideshow]

[View with PicLens]

Meer info over het incident vind u via deze link: http://www.msf-azg.be/nl/main-menu/actueel/nieuws/nieuws-detail/table/1251.html

Alle activiteiten van Artsen Zonder Grenzen in noordwest Pakistan werden sinds het ernstige veiligheidsincident opgeschort.

Sinds begin februari levert de overheid in dit naburige district een hevige strijd tegen een radicale groepering. Dit was begin deze week ook duidelijk te voelen te Mike Alfa. Meer gevechtshelicopters dan gewoonlijk, vlogen over ons kantoor en onze woonst. Ze bleven soms cirkelen boven ons dorp en in de vallei die leidt naar het gebied waar mijn collega en ik verantwoordelijk zijn voor de projecten. Duizenden mensen zijn de laatste dagen opgejaagd en ontheemd door het geweld. De gevechten veroorzaken burgerslachtoffers.

Voor het slapen gaan hou ik er van om even op het dak naar de sterren te kijken. Maar tijdens een nacht in de eerste helft van deze week, zag ik tot mijn verbazing vaag de hemel oplichten achter de heuvels in de richting van het naburige district. Volgens mij was het wel degelijk militaire activiteit. Een onweer was onwaarschijnlijk, want de hemel was volledig open. Het conflict wordt zo wel heel werkelijk. De dood van onze twee collega’s en de onveiligheid ten gevolge van het voortdurende en uitbreidende conflict zullen ongetwijfeld de toekomst van onze activiteiten sterk beïnvloeden.

Eind januari recruteerde ik twee nieuwe medewerkers. En tijdens een tweedaags bezoek vorige week aan Lima Delta verzorgde ik een training voor drie lokale dokters en de apotheker van ons project. De bedoeling is dat deze drie dokters en de apotheker hun training doorgeven aan het paramedisch personeel op de verschillende locaties om de kwaliteit van de zorgen te verbeteren.

Begin maart hopen we van start te gaan met het volledig ondersteunen van een grote spoeddienst op een derde locatie in het district. De komende weken zal ik hiervoor meer personeel aanwerven en trainingen plannen. Mijn collega en ik dromen van een mobiele kliniek en een extra ontheemdenkamp in Lima delta. Ook daar is extra personeel en opleiding voor nodig. Mijn collega onderhandelt ondertussen voor land voor dit extra ontheemdenkamp.

Vanuit Mike Alfa trachtte ik de laatste dagen zoveel als mogelijk voorbereidend werk te doen voor de komende weken. Hopelijk kunnen we onze activiteiten op maandag hervatten. Voorlopig is het frustrerend om te werken vanop afstand en te weten dat de ontheemden geen toegang hebben tot onze diensten wegens de opgeschorte activiteiten. Het overlijden van de twee medewerkers zette aan tot nadenken en het beïnvloedde sterk de sfeer binnen het team deze week.

Ondertussen ben ik al een week in Mike Alfa. Mijn leefwereld situeert zich in het expathuis, in de auto naar kantoor (het enige uitje) en het kantoor. In het dorp hier kunnen we omwille van de kans op geweld en ontvoering niet vrij rondlopen. Soms voel ik me dan ook gevangen. We proberen het hier onder de expats zo gezellig mogelijk te maken. Op verschillende manieren trachten we ons te ontspannen. Om toch wat beweging te hebben spelen we op onze binnenplaats badminton. En ik heb Yathzee (een aan te raden dobbelsteenspel) hier ook al gelanceerd.

Gelukkiglijk schijnt de zon hier op regelmatigere basis dan in België. ’s Nachts is het hier koud, maar als de zon schijnt overdag, dan wordt de temperatuur snel aangenaam. Het mooie zicht op de bergen, de erg aangename lokale medewerkers, het grappen onder collega’s en de steun van vrienden en familie geven steun op mindere momenten.

Moeilijke momenten, zoals: het opstaan in een koude kamer, de stroomonderbrekingen, lauwe douches, de onzekerheid over het verdere verloop van de activiteiten, het verwittigen van mijn ouders na een veiligheidsincident (voor ze het van de pers of derden vernemen), het gemis van een pintje bier, het rondwandelen op het dak om toch maar iets van bewegingen te hebben, het peinzen over hoe ik mijn personeel en het project kan begeleiden van op afstand,…

Maar ik ben hier gelukkig. Dit is de job die ik wil doen. Het humanitaire werk dat ik voor de eerste keer deed toen ik 23 jaar was te Darfoer (Soedan). Nu ik 27 jaar ben, vervul ik voor de vierde keer de droom, die met niets weg te werken is.

Hoe gek de situatie hier op dit moment is, ik geloof er sterk in dat onze organisatie hier een te verantwoorden opdracht heeft te vervullen, waar ik absoluut deel wil van uitmaken. Het helpen van slachtoffers ten gevolge van een conflict, waarbij medewerkers zich bewust zijn van de risico’s en de gevaren van hun missie.