Daarna kreeg ik nog een security briefing, waarin opnieuw duidelijk werd gemaakt dat we met ons vluchtelingkamp de sleutel tot de veiligheid voor Artsen Zonder Grenzen in onze handen hebben, maar dat we ons ook op onbekend terrein wagen. Echter, alles wordt gemonitord door diverse veiligheidsexperts, dus normaal moet het wel loslopen.

Een plan voor de tenten

De namiddag, het plan voor de verdeling. Er is een plan, en een goed ook. In plaats van de tenten gewoon uit te delen, gaan we naar de bestaande kampen waar de mensen onder een plastic zeil leven en gaan we hun constructie helpen afbreken en de tent opzetten samen met de mensen die er wonen. We gaan recruteren onder de bewoners en diverse teams vormen.

Dit zal de snelheid verhogen en interesse wekken, waarop we weer recruteren en tenten opzetten etc. Uiteindelijk schatten we zo ettelijke honderden tenten per dag te kunnen opzetten. Dat moet de bewoners die in de kampen wonen het vertrouwen geven dat zij ook aan de beurt zullen komen, wat onze veiligheid dan weer ten goede zal komen. Dit alles gebeurt in samenwerking met de comités die zich reeds in verschillende vluchtelingenkampen hebben gevormd.

Noodziekenhuis

Vervolgens trokken we naar Cité Soleil, een van de voorsteden die zo’n geweldadige reputatie heeft en waar Artsen Zonder Grenzen al tien jaar zonder problemen kan werken. Ik bezocht het noodziekenhuis (het gewone ziekenhuis werd zwaar beschadig door de aardbeving) en was onder de indruk van het vele professionele werk daar. Dat draait daar in een paar tenten ongeloofelijk goed.

Ondertussen zijn ze in een loods op het zelfde terrein een nieuw hospitaal aan het bouwen en op een lap grond naast het noodhospitaal wordt een verblijfplaats voor de familie van de slachtoffers ingericht. De meeste slachtoffers hebben immers zware fracturen of amputaties ondergaan en gaan dus maanden zoniet jaren nodig hebben om te revalideren. Daarom werkt ook Handicap International in hetzelfde noodhospitaal.

Ook het depot heb ik bezocht, waar een drukte van jewelste heerst. We hebben er een van onze tenten opgezet zodat we morgen al met een eerst test in de Cité Soleil kunnen beginnen.

De Amerikaanse aanwezigheid aan en op de luchthaven is zeer duidelijk: humvee’s, helikopters die ik vooral ken uit Vietnamfilms, tentenkampen, soldaten die zich zichtbaar dood vervelen, enfin, het gekende zootje. De luchthaven was wel grappig.

Ten eerste: totale chaos en geduw en getrek, waarbij een Duitse dokter opmerkte dat er nu maar een relatief klein vliegtuig was geland. Stel je voor wat het is als er hier eens drie tegelijk toekomen. Ten tweede: de bagageband die je normaal verwacht was vervangen door het kampioenschap bagagewerpen. De valiezen vlogen door de lucht, gelukkig zonder erg. Aan de poort stond meteen een chauffeur van Artsen Zonder Grenzen met het herkenbare logo me op te wachten.

Eerste indrukken van Port-au-Prince

Eén: Het is Afrika in Amerika, er is weinig Caraïbisch aan, laat staan dat je hier nog een indiaan zou tegenkomen. De geluiden, de huizen, de geuren (de aangename en de onaangename), de gezellige chaos: allemaal Afrikaans. Ik denk alleen dat het licht hier anders is als in Afrika, al kan ik goed niet definiëren wat er anders aan is.

Twee: grote delen van de stad staan nog recht. Je verwacht op een of andere manier in een gigantisch puinhoop terecht te komen maar – te oordelen na de eerste rit – leek er aanvankelijk nog vrij veel recht te staan. De schijn bedriegt echter, de ergst getroffen wijken liggen aan de rand van de stad, de plaatsen waar de bendes daarvoor al het actiefst waren. Bovendien vond de aardbeving om 17u plaats, op dat moment komen ouders hun kinderen halen in de school, veranderen de shifts op het werk in de overheidsgebouwen etc.

Op het moment van de aardbeving vonden zich dus zeer veel mensen in de gebouwen. Vooral de overheidsgebouwen en die zijn het hardst getroffen, vandaar het hoge dodental (Artsen Zonder Grenzen schat 200.000 doden). Ik voelde me bovendien niet bijzonder onveilig. De chauffeur reed rustig en ik voelde geen dreiging in de stad. Dit ondanks de gewelddadige reputatie.

Drie: de hulpverlening is inderdaad massaal. Je kan geen drie straten ver rijden zonder een jeep van een ngo, de blauwhelmen, de VN etc. te passeren.

Het hoofdkwartier

Ik verblijf in het hoofdkwartier van Artsen Zonder Grenzen-België in Port-au-Prince. Ze bezitten hier enkele versleten koloniale gebouwen, stijl vergane glorie, die met elkaar verbonden zijn. Deze gebouwen liggen barstensvol expats zoals ik. Ik slaap op een matras onder een muskietennet in de gang. Lang leve de oordoppen en het ooglapje dus, maar het is zeer goed georganiseerd.

De was wordt gedaan, het is proper, het eten is behoorlijk lekker, er is overal koel water en er is een frigo met pintjes. Ik kwam laat aan (+- 24u wakker) maar nam toch even de tijd om iets te eten, mezelf aan iedereen voor te stellen en een pintje te drinken. Daarna sliep ik zeer goed.

Op 1 maart passeerde ging langs op het hoofdkwartier van Artsen Zonder Grenzen-België in Jette. Ik kwam er te weten dat ik in  Port-au-Prince zal moeten instaan voor de opbouw van vluchtelingenkampen door distributie van tenten en kook- en hygiënekits (zeep, shampoo, tandpasta, enz.) Deze taak neemt Artsen Zonder Grenzen normaal niet op zich.

Als medische organisatie concentreert Artsen Zonder Grenzen zich op het verlenen van medische hulp (doktersbezoek, medicijnen, operaties, epidemiebestrijding, en gezondheidspromotie) en opleiding van lokaal medisch personeel. Van het andere humanitaire en ontwikkelingshulp trachten zij zich in de mate van het mogelijke te weerhouden, net om hun specialisatie en resultaten in het medische werk te vergroten. In het geval van Haïti wordt dus een uitzondering gemaakt.

Men gaat men wel tenten uitdelen en wel om twee redenen. Eén: de mensen hebben nog steeds geen dak boven hun hoofd, hoogstens een doek. Nu al beginnen de eerste plensbuien en binnen dit en een maand begint het echte regenseizoen. De hospitalen van Artsen Zonder Grenzen krijgen nu al – vooral kinderen – binnen die ziek worden door dat ze nat zijn en in de koude slapen. Er wordt dus verwacht dat dit binnen en maand werkelijk gaat exploderen als men de mensen nu niet een degelijke bescherming tegen de elementen geeft.

Twee: De getroffen bevolking is ongerust over deze buien en weet zeer goed dat er bijzonder veel geld is ingezameld ‘voor Haïti’, maar zien ze er niets van (later meer hierover). De frustratie begint te groeien en de agressiviteit neemt toe. Artsen Zonder Grenzen werkt al meer dan tien jaar in Port-au-Prince, vooral in de erg agressieve en gevaarlijke buitenwijken waar bendes al enkele jaren oorlog voeren met elkaar, de regering, en de lokale VN blauwhelmen om de controle over de wijken.

Artsen Zonder Grenzen heeft met haar gratis hulpverlening al tien jaar een uitstekende reputatie in die wijken. De bendes lieten enkele jaren geleden in het heetst van de strijd, zelfs tijdens hun gevechten, wagens van Artsen Zonder Grenzen vrij passeren. Van tijd tot tijd komen er gewonde bendeleiders alsook zieke blauwhelmen het ziekenhuis in (ook nu nog). Maar bovenal is het de lokale bevolking die niets heeft om op terug te vallen die de steun geniet van artsen.

Kortom, de bevolking weet dat zelfs in de meest gevaarlijke omstandigheden de ziekenhuizen blijven functioneren en net daarom genieten ze de steun van de brede gemeenschap. Met de groeiende frustratie van de bevolking kan Artsen Zonder Grenzen zich dus niet veroorloven om de bevolking aan hun lot over te laten omdat tenten uitdelen “niet hun prioriteit is”. De distributie van tenten is dus een investering in de toekomst van de lokale bevolking maar evenzeer in de aanwezigheid van Artsen Zonder Grenzen in deze volatiele wijken.

Tenten uitdelen dus. Alleen had men nog geen plan hoe. Andere secties van Artsen Zonder Grenzen en andere ngo’s hebben het reeds geprobeerd, maar niet altijd met evenveel succes. Stel je even voor dat je met honderd tenten toekomt bij vijf- tot zesduizend mensen die er allemaal absoluut eentje willen. In de meeste gevallen zag men de chaos groeien van zodra de eerste tenten werden uitgedeeld en blies daarom de hele operatie snel af (evacuatie).

Ik vertrok dus naar hier in de wetenschap dat er nog geen plan is. Wel zijn er een zesduizend tenten onderweg uit Pakistan, goed om een kleine 100.000 mensen aan een dak boven het hoofd te helpen. Ik zou samenwerken in een team met een Canadese terreincoördinator en een Française, allebei met enkele jaren terreinervaring. Ik kreeg nog een briefing over veiligheid en over alle administratie en communicatie en that was it.

Op 2 maart vertrok ik vroeg met de Thalys naar Parijs. De bus naar de luchthaven van Orly, het vliegtuig naar Guadaloupe. Onderweg botste ik al op vijf andere medewerkers van Artsen Zonder Grenzen, ook onderweg naar Port-au-Prince. Dit stelde me wel gerust, ik zou dus niet alleen zou toekomen en cette bordele. Ik maakte gebruik van de tijd om enkele handleidingen ‘vluchtenlingen kampen bouwen voor dummies’ te lezen en sliep wat bij opdat ik goed uitgerust zou toekomen.

Guadaloupe zag er leuk uit een klein eiland in de Caraïben een schattig tropisch luchthaventje met een landingsbaan naast een lagune met mangrovebomen. Het zag er leuk uit, misschien kan ik er eens enkele dagen uitrusten.

Ze voelt zich echter gesterkt door de wetenschap dat ook al is er een einde is gekomen aan haar tijd in Haïti, de teams van Artsen Zonder Grenzen zullen doorwerken om de medische zorg te geven die zo enorm nodig is. Isabelle geeft ondersteuning aan de operationele communicatie. Dit is het laatste deel van haar Haïti-dagboek.

Ik zag enorm tegen deze dag op, want er is geen makkelijke manier om afscheid te nemen. Ik heb zoveel sympathie en respect voor de Haïtianen gekregen, die grote waardigheid behouden in deze verlammende tegenspoed.

Vandaag over een week zal ik aan het werk zijn in mijn comfortabele kantoor, terwijl ik me zorgen maak over de mensen die ik heb ontmoet en die een bijzondere diepe indruk op mij gemaakt hebben. Zoals mijn kleine Gabrielle die voor haar leven vecht. Of de lieve Sinthia, 19 jaar oud, die koorts heeft en met een gewond been in een van onze ziekenhuisbedden ligt. Op 4 januari kreeg zij een baby, maar haar kleine meisje is een paar dagen na de aardbeving overleden van de kou van het ’s nachts buiten slapen, vertelde ze mij.

Ik zal denken aan Ste-Amise en haar baby van 4 maanden. Ook zij wacht in haar ziekenhuisbed, haar been in een fixatie-apparaat, terwijl haar andere 4 kinderen onder een laken op straat zitten. Ik kan hier weg, maar zij worden elke ochtend weer geconfronteerd met hun wrede realiteit.

Onze teams breiden hun medische activiteiten uit. We hebben nu verschillende locaties in Port-au-Prince, Léogâne en Jacmel. Niet alleen om chirurgische zorg te geven aan de gewonden, maar ook voor revalidatie, huidtransplantatie (binnenkort), hulp aan ondervoede kinderen, verloskundige zorg, counseling en langdurige zorg voor onze honderden patiënten.

De fysieke wonden zullen met de tijd helen, maar ook de wonden in hun hart zullen speciale zorg nodig hebben. Veel mensen vertellen me dat ze niet willen denken aan het gebeurde, omdat ze hun angst niet willen herbeleven. Ik sprak vandaag met een patiënte, Elizabeth. Ze was niet alleen zwaargewond maar ook depressief. Ze was stil en teruggetrokken en barstte zo nu en dan in huilen uit. De schok van haar lichamelijke toestand, van het verlies van de weinige bezittingen die ze had, van haar thuis, het is te veel voor haar om te dragen. Wat is haar toekomst? Waar zal zij wonen? De beperkingen aan de steun die ik haar kan bieden, staan me tegen. Als de lichamelijke verwondingen eenmaal zullen helen, hebben mensen werk en huizen nodig om in veiligheid te kunnen leven.

De afgelopen week hebben we de situatie in verschillende gebieden onderzocht. Het deed ons beseffen dat er hoop is voor de mensen die Port-au-Prince hebben verlaten. Het was verbazingwekkend om de solidariteit in deze kleine steden te zien. Aardbevingsslachtoffers krijgen gratis gezondheidszorg, zowel in de Dominicaanse Republiek als in Haïti. Dokters bieden hun diensten aan en burgemeesters regelen bussen die mensen vanuit Port-au-Prince ophalen om hen terug te brengen naar de stad waar zij vandaan komen.

Het mooiste dat ik zag in deze ramp is de onderlinge solidariteit. Haïtianen die elkaar helpen, hun leven riskeren om vrienden en onbekenden onder het puin uit te trekken, het kleine beetje eten dat ze hebben delen, tientallen mensen die dakloos zijn geraakt onderbrengen in hun eigen huis op het platteland, en op elkaar letten als ze ’s nachts in de straten van Port-au-Prince hun hoofd te ruste leggen.

En er is nu ook hoop in de vorm van tientallen organisaties die willen helpen, hoe ze ook maar kunnen. Burgemeesters hebben honderden mensen ingehuurd om de straten schoon te vegen, en zo wat orde en netheid terug te brengen. En mensen zetten kleine stalletjes op om voedingswaren te verkopen in de daklozenkampen die verspreid zijn door de stad. Het leven moet doorgaan.

Mijn laatste wens is dat lang nadat de camera’s vertrokken zijn, wij, de gelukkigen onder ons, Elizabeth, Synthia, Ste-Amise en Gabrielle niet zullen vergeten. Want zij zullen de schok van deze ramp blijven dragen. De enige reden waarom ik kan aanvaarden dat ik hen moet achterlaten is de wetenschap dat wij, op zijn minst, medische zorg zullen blijven geven zolang de mensen die nodig hebben.

De eerste dat ik het voorrecht had een uitgebreide discussie te mogen hebben met de jonge man die voor ons als chauffeur werkt. We zijn in de afgelopen twee dagen onderweg geweest naar het noorden van het land, om te zien wat de behoefte aan hulp is van de Haïtianen die Port-au-Prince zijn ontvlucht. De uittocht uit de stad begon in de dagen na de aardbeving, toen duizenden mensen naar plattelandsziekenhuizen vluchtten, op zoek naar de gezondheidszorg die de verwoestte stad niet meer kon bieden.

Onze chauffeur Christobal en ik konden even kletsen voordat we weer de weg op gingen. Ik vroeg hem naar hoe hij de aardbeving had beleefd, net als ik met al onze medewerkers doe. Hij vertelde dat ondanks dat zijn huis was vernield, zijn vrouw en twee jonge zonen ’t hadden overleefd en dat ze nu op straat slapen, net als iedereen. Maar daarna vertelde hij me een ongelofelijk verhaal.

De dag na de aardbeving, toen hij naar het kantoor van Artsen Zonder Grenzen kwam, hoorde hij dat een van onze internationale hulpverleners bedolven was onder het huis waarin ze verbleef. Eén van Christobals collega’s had haar gedempte geroep gehoord uit de kelder, vanonder de twee verdiepingen die boven op haar waren gevallen.

Christobal en drie andere collega’s overtuigden de landencoördinator ervan hen toestemming te geven haar met hun blote handen uit te graven. Het alternatief was te wachten op een ploeg puinruimers met een kraan, maar daar zouden we minimaal 48 uur op moeten wachten en misschien wel een aantal dagen. Ze konden het niet over hun hart verkrijgen zo lang te wachten, wetende dat ze ook zelf zouden kunnen proberen haar eruit te krijgen.

Het risico was groot dat het weghalen van stukken puin het gebouw verder zou doen instorten en ze zou doden. Maar de tijd tikte door. Dus, op 11 uur ’s ochtends op 13 januari, 15 uur nadat de aardbeving toesloeg, begonnen ze met het wegtrekken van stukken beton, verwrongen metaal en ander puin, stukje bij beetje.

Ze groeven een tunnel die net breed genoeg was om één persoon op z’n buik centimeter voor centimeter naar binnen te laten kruipen. Op een gegeven moment tijdens het graven, toen een van de collega’s in de tunnel was, schudde het gebouw door een naschok. Gelukkig stortte het niet verder in.

Uiteindelijk, 5 uur nadat ze waren begonnen, bereikten ze de expat en haalden ze haar langzaam tevoorschijn. Ze kwam ervan af met een paar snijwonden en blauwe plekken en gelukkig geen gebroken ledematen. Het was echt een wonder dat ze het overleefd had, maar de moed van Christobal en zijn collega’s en de doodsverachting die ze aan de dag legden om haar te redden, is zeer indrukwekkend.

Hij en zijn collega’s dachten geen moment aan het risico dat ze zelf liepen. Ik weet niet of ik de moed zou hebben hetzelfde te doen. Of zoals hij vanochtend tegen me zei: ‘Er is geen “morgen”. Er is alleen vandaag, je leeft voor de dag van nu. Omdat we nooit kunnen weten wat er morgen gebeurt.’

Het tweede wonder gebeurde later die ochtend. Ik was in het ziekenhuis van Dajabon in de Dominicaanse Republiek, net over de grens met Haïti, op tien uur rijden van Port-au-Prince. We bezochten de ziekenzalen. Het doel was om de behoefte aan medische zorg in te schatten bij de patiënten die na de aardbeving uitgeweken zijn naar de Dominicaanse Republiek.

Toen we de afdeling voor postoperatieve zorg binnenstapten, wenkte een jonge verzwakte vrouw me naar haar bed. Ze fluisterde iets in m’n oor in het Spaans, maar ik begreep meteen dat ze uit Haïti kwam. ‘Ik ben een verpleegkundige’, zei ze, ‘Ik werkte voor Artsen Zonder Grenzen toen de aardbeving kwam.’

‘Werkte je in het verloskundige ziekenhuis?’, vroeg ik haar.

‘Ja, ik raakte gewond door de aardbeving, maar mijn familie vond me en bracht me naar Dajabon.’

Vanochtend hield Artsen Zonder Grenzen een moment stilte voor onze vermiste medewerkers, voor degenen die niet teruggevonden zijn nadat de aardbeving onze ziekenhuizen vernielde. De kansen waren enorm klein dat ik een vermiste medewerker in de Dominicaanse Republiek zou terugvinden. Ik was heel dankbaar dat ik mijn bijdrage kon leveren. En dat ik deze kleine wonderen mocht meemaken.

De toiletten zijn geledigd. We hebben zelf zeven chemische toiletten op de kop kunnen tikken. Het medisch afval is verwerkt. De incinerator is hersteld. Nu nog enkel hopen dat het de komende dagen niet gaat regenen want het open rioleringskanaal richting zee is gewoon geblokkeerd door tonnen afval van plastic flessen tot stenen, hout, etc.

We zijn dan ook begonnen met een tiental mannen om de boel op te kuisen. Het kanaal gewoon leegscheppen in vrachtwagens. We dachten eerst een kraan te huren, maar we hebben ervoor gekozen om mankracht te gebruiken zodat de plaatselijke bevolking ook iets kan bijverdiening.

Dit is ook belangrijk voor onze integratie en aanvaarding in Cité Soleil. De bevolking is er ongelooflijk arm en er is veel gewapend geweld, diefstal, etc. Zaterdag hadden we een vrachtwagen volgeladen met materiaal dat net was toegekomen met een van onze vliegtuigen. We reden door Cité Soleil en ik vroeg de chauffeur om een jerrycan benzine voor onze waterpompen te kopen langs de kant van de straat (benzine is niet meer verkrijgbaar, enkel nog via het informele circuit).

En de twee minuten dat onze vrachtwagen stilstond en onze chauffeur aan de overkant verdween tussen de kleine kraampjes, waren voldoende voor een dertig tal geëxciteerde jongeren om onze vrachtwagen en lading te beginnen te inspecteren en aanstalten te maken om de laadruimte in te kruipen.

Ik ben snel uitgestapt en het heeft me toch enige moeite gekost om uit te leggen dat het medisch materiaal voor hun ziekenhuis bestemd was en dat als zij of hun familie medische hulp nodig hadden ze die daar gratis konden krijgen. Ze hadden honger en dachten dat het voedsel was.

Ik begreep hun situatie en zij begrepen die van mij. Maar veel was er niet nodig of we waren vrachtwagen en lading kwijt.

Het programma van Artsen Zonder Grenzen ontwikkelt zich ook. Ik sprak met een psycho-sociaal specialist die me uitlegde dat deze fase van counseling vooral over het geven van informatie gaat: mensen duidelijk maken waar ze medische zorg kunnen krijgen, ze uitleg geven over wat aardbevingen eigenlijk zijn enzovoort.

Pas wanneer de mensen er klaar voor zijn, zullen ze gaan praten over wat ze hebben doorgemaakt. Tot de meesten is nog niet volledig doorgedrongen wat ze hebben is overkomen. Dat kan over een paar dagen komen of over een paar weken, als ze zich realiseren wat het betekent dat ze hun huis, hun familieleden, hun bezittingen, hun werk en alles dat ze herinnert aan hun oude leven verloren hebben.

Ook medisch gesproken begint er nu een nieuwe fase. Degenen die nog geen zorg hebben kunnen krijgen, gaan een kritieke nieuwe fase van bloedvergiftiging in. Bij degenen die zorg hebben gehad, moeten de verbanden ververst worden. Onze teams doen hun uiterste best om maar niet te hoeven amputeren.

In eerste instantie is de behandeling daarop gericht, maar weefsel met gangreen is levensbedreigend wanneer de ontsteking zich door het lichaam verspreidt. Amputaties kunnen een schok zijn voor onze patiënten. Maar de beslissing, moeilijk als-ie is, wordt genomen om een leven te redden. Gisteren vertelde een dokter me dat een jongetje van wie hij de voet had geamputeerd, speciaal naar haar toe kwam om haar te bedanken.

Gelukkig komen er steeds meer organisaties bij die activiteiten opzetten, vooral in het zuiden en westen van het gebied rond het epicentrum. Het kan verwarrend zijn als er twee of drie ziekenhuizen worden opgezet in dezelfde kleine gemeenschap, maar toch, wat uiteindelijk telt is dat de mensen de spoedeisende hulp krijgen die ze nodig hebben.

Ik heb vandaag iets fenomenaals bezocht: het opblaasbare ziekenhuis van Artsen Zonder Grenzen, dat op een voetbalveld achter een school in het centrum van Haïti staat. Het is een ideale voorziening in een omgeving waar mensen te bang zijn om in een gebouw te werken. Er is een apotheek, twee operatiekamers, een verpleegafdeling, een polikliniek en nog een aantal andere afdelingen.

Het is zo nieuw dat het precies ruikt als een gloednieuwe opblaasboot. In dit ziekenhuis met 100 bedden zullen we meer mensen sneller kunnen behandelen, zonder bang te hoeven zijn dat het dak op onze patiënten valt. Onze Haïtiaanse medewerkers zijn ook weer aan het werk gegaan. Na de afschuwelijke ervaring van het Trinité ziekenhuis dat boven hun hoofden instortte, zullen ze zich veiliger voelen in zo’n ‘gebouw’.

Ik zag ons eigen kleine wonderbaby’tje met de geamputeerde arm weer terug, die ik een aantal dagen geleden in ons ziekenhuis had ontmoet. Een arts heeft haar Gabriëlle genoemd, naar z’n eigen dochter, omdat we haar echte naam niet kennen en niemand van haar familie haar is komen halen. Ze heeft niet alleen haar armpje verloren, maar ze heeft ook ernstig hoofdletsel opgelopen tijdens de aardbeving. Ze heeft dus ook een operatie aan haar schedel gehad.

Later op de avond schrik ik hevig als ik hoor dat ze koorts heeft gekregen. Dat is geen goed teken voor zo’n kleine baby met zulke ernstige verwondingen. Ik wil dat ze ’t overleeft; ze heeft al zoveel doorgemaakt. Over een paar maanden, als ze de meest kritieke fase heeft doorstaan, zal het team naar een andere organisatie op zoek gaan die voor haar kan zorgen.

De naschokken blijven doorgaan. Na de grote beving van dinsdagochtend waren er nog drie kleinere. Om er zeker van te zijn dat ik me niets inbeeld, heb een halfvol flesje water op m’n bureau gezet. Als het water in het flesje beweegt, weet ik dat het een beving is en niet alleen m’n verbeelding.

Vannacht was er een grote brand in het centrum van de stad. Er zijn verhalen over mensen die aan het plunderen zijn geslagen en die gebouwen in brand steken. Mensen vragen om werk en ze zijn hongerig. Er was een distributie van het Wereldvoedselprogramma vlakbij ons ziekenhuis. Het moeten honderden mensen zijn geweest die elkaar verdrongen terwijl ze de vrachtwagen achterna renden toen die probeerde weg te rijden.

Er hangen lakens in de straat met noodkreten erop als ‘SOS’ en ‘We hebben voedsel en water nodig’. Iedereen slaapt nog steeds buiten. Ze wassen zichzelf op straat, in de parken, waar ze maar een geschikte plek vinden. Het trauma van de beving is enorm. De mensen praten er niet per se over, maar hun gedrag spreekt boekdelen.

We zijn ondertussen met drie watsans (water en sanitatiespecialisten) en we proberen met alle mogelijke middelen ons zorgenkind “hospital in cité soleil” naar een aanvaardbaar niveau te brengen. Maar alles zit gewoon tegen.

Het hospitaal ligt op zeeniveau met als gevolg dat als je een halve schop graaft, je water hebt. Onmogelijk dus om eenvoudige toiletten te bouwen of afvalputten te graven. Je moet alles in de hoogte bouwen, maar dat hadden ze al gedaan, zowel toiletten als medische afvalputten.

De toiletten puilen gewoon uit en zijn dus niet meer bruikbaar. We hadden chemische toiletten bestelt bij een lokale maatschappij die beloofden te leveren, maar we zijn ondertussen vijf dagen verder; ik denk niet dat ze nog ooit zullen komen.

Het zijn traditionele toiletten, dus zonder waterspoeling: gewoon een gat in de grond. We hadden mensen gevonden die ze zouden komen ledigen met schop en kruiwagen via een luik achteraan, maar we krijgen meer excuses dan zicht op schone toiletten.

Het medisch afval is nog zo’n kanjer van een probleem. Onze incinerator is bijna hersteld maar ondertussen hebben we tonnen medisch afval en dat is niet geselecteerd, gewoon alles door mekaar. Compressen tussen plastic tussen vloeistoffen tussen placentas en helaas ook tussen geamputeerde ledematen.

Onze medische teams werden zo overrompeld door de patienten dat ze het afval niet meer selecteerden, ook omdat er geen deftig system voorhanden was. Nu selecteren we wel maar we zitten met een week afval dat we op een veilige en etische manier zullen moeten vernietigen.

Morgen is er weer een dag die we met heel veel moed zullen beginnen …

Ik voelde mijn slaapzak plots heen en weer schudden op de vloer. Ongeveer één seconde dacht ik dat ik misschien duizelig was van vermoeidheid. Maar ik dacht snel wat anders toen het schudden heviger werd.

Ik sprong recht. In het flauwe ochtendlicht klauterde ik in mijn pyama naar de deur en liep naar beneden, naar de gesloten voordeur. Ik had geen sleutel, maar gelukkig verscheen er een collega om de deur te openen. We geraakten allebei buiten.

Kwetsbaarheid

Ik trilde helemaal en stond op het punt om te beginnen huilen, en mijn collega ook. Hij had de aardbeving vorige week overleefd, maar hij had de moed om weer naar binnen te lopen om onze twee andere collega’s te gaan halen.

Mijn hart klopte in mijn keel. Ik begreep was het was om kwetsbaar te zijn, om zo overgeleverd te zijn aan die overweldigende krachten. Dat was het begin van deze dag.

Deze namiddag bracht ik enkele uren door in ons veldziekenhuis in Carrefour. De ingang is een dik grijs zeil dat tussen twee bomen is gespannen over de straat, in het midden van de stad. Er is een triage-afdeling, een afdeling waar wonden worden verzorgd, en een ziekenzaal.

Huilen van de pijn

Het doet pijn om zoveel gewonde kinderen en volwassenen te zien. Sommigen huilen van de pijn als een verpleegkundige hun verband vervangt. Ze hebben ernstige brandwonden, infecties, gebroken armen, diepe wondes aan het hoofd, ledematen met gangreen, en ga zo maar door.

De ingang van de binnenplaats is een klein deurtje in een poort. Dit is het operatiekwartier, eigenlijk een rij bedden onder twee blauwe zeilen en een boom. Aan de ene kant zijn er vrouwen die bevallen of een keizersnede nodig hebben. Aan de andere kant zijn er drie bedden voor zwaardere chirurgische ingrepen, zoals amputaties.

Onze medewerkers voeren de meeste operaties buiten uit, omdat het personeel te getraumatiseerd is om binnen in het ziekenhuis te werken. Ondanks deze omstandigheden verrichte het team er minstens drie amputaties, waarvan twee bij jonge kinderen, op de tijd dat ik er was. Ze verwijderden dood weefsel van de dij van een jonge vrouw, en deden een keizersnede.

Lichtpuntjes

Ons team is moe. Ze werken lange, lange uren in de hitte, in overbevolkte ziekenhuizen, in het lawaai, in veeleisende en stresserende omstandigheden. Gelukkig hebben we een splinternieuw en ruim schoolgebouw gevonden dat niet beschadigd is geraakt bij de aardbeving. Het ligt even verder in de straat van ons ziekenhuis. We hopen de komende dagen naar die nieuwe locatie te kunnen verhuizen.

Een lichtpuntje in de duisternis van al dit fysieke en emotionele lijden, is de geboorte van gezonde baby’s. Vandaag kwamen acht nieuwe kleintjes ter wereld onder het blauwe zeil van ons ziekenhuis. We hebben hen hard nodig om dit gebroken land nieuw leven en nieuwe hoop in te blazen.

Het meisje was in het ziekenhuis toen de aardbeving Port-au-Prince trof. Het ziekenhuis werd deels verwoest. Op onverklaarbare wijze overleefde dit ieniemienie-meisje de val dwars door betonnen vloeren en muren heen. Ze werd gered en van onder het puin uit gehaald, maar we hebben geen idee waar haar moeder is. De kans is groot dat ze helemaal geen familie meer heeft.

Mensen zijn begonnen met het verkopen van voedingswaren, op in elkaar geflanste stalletjes. Er komt meer verkeer op straat. Regelmatig hoor je het zwiepend geluid van helikopters die boven de stad hangen. Er dienen zich meer en meer hulporganisaties aan, trucks en hijskranen werken zich door het puin van de gebouwen in de stad heen. Je vraagt je af hoeveel tijd het in beslag zal nemen om al het puin op te graven om alle vermisten te vinden.

Een man met een schotwond werd op een brancard binnengedragen. Twee artsen snelden toe. Ze checkten of hij bij bewustzijn was, en of hij nog gevoel had in zijn armen en benen. Ondanks het feit dat de kogel dwars door zijn nek was gegaan, besloten ze dat hij ‘operabel’ was.

Met andere woorden: ondanks de ernst van zijn verwonding en de beperkte omstandigheden in onze operatiekamer (ondergebracht in een vrachtcontainer), geloofde het team dat er een goede kans was dat we toch zijn leven zouden kunnen redden. Waarom of door wie hij beschoten werd, weten wij niet.

De patiënten die wij behandelen zullen uiteindelijk totaal veranderd ons ziekenhuis verlaten. Velen van hen moeten amputaties krijgen omdat hun ledematen zo ernstig verbrijzeld zijn dat die niet gered kunnen worden. Een collega van mij, op zijn vierde missie, zei tegen mij dat hij compleet verrast was. Hij wist niet dat Artsen zonder Grenzen over de capaciteit beschikte om mensen, logistiek en alles wat er nodig is op te zetten voor een ramp als deze.

Het verbazingwekkendst is echter dat iedereen hier, onze buitenlandse én onze Haïtiaanse medewerkers, zó gefocust zijn op één en het zelfde doel: zoveel mensen redden als we maar kunnen.